Burun çəpər əyriliyi. Əməliyyat nə zaman olunmalı?
Burun çəpər əyriliyi bir çox insanın uzun illər fərqinə belə varmadığı, lakin gündəlik həyat keyfiyyətinə ciddi təsir göstərə bilən geniş yayılmış bir problemdir.
Əgər siz də daimi burun tutulması, bir tərəfdən nəfəs almaqda çətinlik və ya gecə xoruldama kimi şikayətlərlə üzləşirsinizsə, bu məqalə sizin üçündür.
Burun çəpəri (arakəsməsi) nədir?
Burun boşluğunun içərisində, sağ və sol burun keçidini bir-birindən ayıran nazik bir divar var — buna burun arakəsməsi (septum) deyilir. Bu divar qığırdaq (elastik toxuma) və sümükdən ibarətdir və nəfəs aldığımız havanı hər iki burun keçidinə bərabər şəkildə yönləndirməyə kömək edir.
Çəpər əyriliyi əlamətləri
Burun çəpər əyriliyinin əlamətləri insandan insana fərqlənə bilər. Bəzilərində əyrilik minimal olduğu üçün heç bir şikayət yaranmır, digərlərində isə gündəlik həyatı çətinləşdirən simptomlar müşahidə olunur.
Ən çox rast gəlinən əlamətlər bunlardır:
- Burun tutulması və nəfəs darlığı — xüsusilə bir tərəfdən daha güclü hiss olunur, bəzən hər iki tərəfdə ola bilər
- Gecə xoruldama və narahat yuxu — burun keçidinin daralması hava axınını çətinləşdirir və yuxu zamanı səsli nəfəs almağa səbəb olur
- Tez-tez sinuzit (burun ətrafı boşluqların iltihabı) keçirmək — havanın düzgün dövr edə bilməməsi infeksiya riskini artırır
- Burun qanaxmaları — arakəsmənin quru və həssas hissələrində qan damarları asanlıqla zədələnə bilir
- Ağızdan nəfəs alma vərdişi, xüsusilə yuxu zamanı, nəticədə ağız və boğazda quruluq hissi
- Üz nahiyəsində təzyiq hissi və ya baş ağrısı
- Bəzi hallarda iybilmə funksiyasının zəifləməsi
Əgər bu əlamətlər aylarla və ya illərlə davam edirsə və gündəlik fəaliyyətinizə (yuxu, idman, iş) mane olursa, otorinolarinqoloq (LOR həkimi — qulaq-burun-boğaz mütəxəssisi) ilə görüşmək məsləhətdir.
Çəpər əyriliyinin səbəbləri
Burun çəpər əyriliyi əsasən iki qrup səbəbdən yarana bilər.
Anadangəlmə (doğuşdan mövcud) səbəblər
Bəzi insanlarda burun arakəsməsi hələ ana bətnində və ya doğuş zamanı meyillənə bilir. Uşaqlıq və yeniyetməlik dövründə üzün sümük strukturunun inkişafı zamanı da arakəsmə tədricən əyilə bilər. Bu, tamamilə təbii böyümə prosesinin bir hissəsi ola bilər və çox vaxt heç bir xarici təsir olmadan baş verir.
Travma (zədə) nəticəsində yaranan səbəblər
Burnun zədələnməsi — idman travması, döyüş, avtomobil qəzası və ya hətta uşaqlıqda alınan kiçik bir zərbə — arakəsmənin yerini dəyişə və əyriliyə səbəb ola bilər. Bir çox yetkin insan illər əvvəl aldığı unudulmuş bir zərbənin nəticəsini yalnız indi hiss etməyə başlayır.
Bundan əlavə, burun boşluğundakı digər struktur dəyişikliklər (məsələn, burun konxalarının — daxili çıxıntıların böyüməsi) və ya allergik reaksiyalar nəticəsində yaranan xroniki şişkinlik də mövcud əyriliyin əlamətlərini daha nəzərəçarpan edə bilər.
Burunda çəpər əyriliyinin müalicəsi
Müalicə seçimi əlamətlərin şiddətindən asılıdır. Yüngül hallarda simptomatik müalicə kifayət edə bilər, ciddi hallarda isə cərrahi müdaxilə tövsiyə olunur.
Konservativ (cərrahiyyəsiz) müalicə
Yüngül və orta dərəcəli əyriliklərdə aşağıdakı üsullar əlamətləri yüngülləşdirməyə kömək edir, lakin arakəsmənin özünü düzəltmir:
- Burun üçün kortikosteroid spreylər — şişkinliyi azaldaraq hava keçidini genişləndirir
- Antihistamin preparatlar — allergiya fonunda yaranan şişkinlik olduqda faydalıdır
- Dekonjestant (burun açan) dərmanlar — yalnız qısa müddətli istifadə üçün, uzunmüddətli istifadə tövsiyə olunmur
- Burun zolaqları (nasal strip) — xüsusilə gecə nəfəsini asanlaşdırmaq üçün xarici olaraq istifadə olunan köməkçi vasitələr
Cərrahi müalicə — Septoplastika
Əlamətlər ciddi olduqda və həyat keyfiyyətinə əhəmiyyətli təsir göstərdikdə, ən effektiv həll yolu septoplastika adlanan cərrahi əməliyyatdır.
Bu əməliyyatın məqsədi əyri arakəsməni düzəldərək hər iki burun keçidində bərabər hava axınını təmin etməkdir.
Əməliyyat haqqında bilmək faydalı olan əsas məqamlar:
- Adətən ümumi və ya lokal anesteziya altında aparılır
- Kəsiklər burun daxilində edilir, ona görə üzdə görünən heç bir iz qalmır
- Orta hesabla 30-90 dəqiqə davam edir
- Çox zaman gündüz stasionar şəraitdə (bir gecə xəstəxanada qalmadan) həyata keçirilir
- Bəzi hallarda, burnun xarici görünüşündə də dəyişiklik lazım olduqda, septoplastika rinoplastika (burnun estetik əməliyyatı) ilə birlikdə aparılır — bu birləşmə septorinoplastika adlanır
- Burun konxaları da böyümüşdürsə, eyni əməliyyat zamanı onların həcmi azaldıla bilər (konxaların kiçildilməsi)
Nə vaxt həkimə müraciət etməli?
Aşağıdakı hallardan hər hansı biri sizə tanış gəlirsə, otorinolarinqoloqla məsləhətləşməyi gecikdirməyin:
- Burun tutulması aylarla davam edir və dərmanlarla keçmir
- Yalnız bir tərəfdən nəfəs almaqda daimi çətinlik var
- Gecələr xoruldama və ya yuxu zamanı nəfəsin kəsilməsi hiss olunur
- İldə bir neçə dəfə sinuzit keçirirsiniz
- Tez-tez, səbəbsiz burun qanaxmaları müşahidə olunur
Erkən müayinə həm düzgün diaqnozun qoyulmasına, həm də ən uyğun müalicə metodunun seçilməsinə kömək edir.
Tez-tez verilən suallar
Burun çəpər əyriliyi təhlükəlidirmi?
Burun çəpər əyriliyinin özü adətən həyat üçün təhlükəli deyil, lakin müalicə olunmadıqda xroniki burun tutulması, tez-tez sinuzit, yuxu keyfiyyətinin pisləşməsi və bəzi hallarda yuxu apnesi kimi əlavə problemlərə yol aça bilər. Buna görə uzunmüddətli şikayətləri diqqətsiz buraxmamaq məsləhətdir.
Burun çəpər əyriliyi öz-özünə düzəlirmi?
Xeyr. Burun arakəsməsi qığırdaq və sümükdən formalaşdığı üçün öz-özünə düzəlmir. Dərman və spreylər yalnız əlamətləri (şişkinlik, tutulma) müvəqqəti yüngülləşdirir, strukturu dəyişmir. Struktur düzəliş yalnız cərrahi yolla — septoplastika ilə — mümkündür.
Burun çəpər əyriliyi uşaqlarda da olurmu?
Bəli, uşaqlarda da rast gəlinə bilər — həm doğuşdan mövcud ola bilər, həm də oyun və idman zamanı alınan zədələr nəticəsində yarana bilər. Ancaq uşaq və yeniyetmələrdə üz sümükləri hələ inkişafda olduğu üçün cərrahi müdaxilə qərarı adətən böyümə tamamlanana qədər ehtiyatla qiymətləndirilir, əlamətlər ciddi olmadıqca.
Septoplastikadan sonra neçə gün evdə qalmaq lazımdır?
Əksər xəstələr 5-7 gün ərzində gündəlik işlərinə, 1-2 həftə ərzində isə iş həyatına qayıda bilir. Ağır fiziki fəaliyyət və idman üçün isə həkimin verdiyi icazəyə qədər (adətən 3-4 həftə) gözləmək tövsiyə olunur.
Bu məqalədə yer alan məlumatlar yalnız ümumi məlumatlandırma məqsədi daşıyır və peşəkar tibbi məsləhətin, diaqnozun və ya müalicənin əvəzi deyil. Şəxsi şikayətləriniz və simptomlarınızla bağlı dəqiq qiymətləndirmə üçün mütləq ixtisaslı otorinolarinqoloqla (LOR həkimi) məsləhətləşin.
